Manuel Gamallo é un dos grandes canteiros do barroco tardío na Costa da Morte, con obras documentadas entre 1791 e 1811. Novos documentos de arquivo, achegados polo investigador Rafael Lema nun traballo publicado en Adiante Galicia, reforzan que era veciño da Ponte do Porto (Camariñas), onde residía a familia.
Orixe e familia de Manuel Gamallo
A saga arrinca con Manuel Gamallo o Vello, natural de San Martiño de Figueroa, en Cerdedo (Pontevedra), na comarca de Tabeirós-Terra de Montes. Chegou á Ponte do Porto, casou e fixou aquí a súa residencia. O oficio continuárono os seus fillos Manuel Gamallo o Mozo, mestre de cantería, e Joseph, que traballaron en colla co pai. A primeira actividade coñecida de Manuel o Mozo data de 1791, nas obras da igrexa de Cospindo.
Obras en Nemancos e Soneira
Os Gamallo traballaron en numerosas igrexas das comarcas de Nemancos e Soneira: Carnés, a Ponte do Porto, Cereixo, Leis, Camariñas, Serantes (Laxe), Treos (Vimianzo) e Leis (Muxía). En 1798, Manuel Gamallo figura como aparellador na igrexa de San Cristovo de Carnés, de cuxa fachada, torre, tribuna e pía bautismal é autor.
Dous documentos novos
A investigación achega dous textos que sitúan o canteiro na súa parroquia:
- Cereixo, 1811. O Libro de Fábrica de Santiago de Cereixo rexistra un pagamento de 2.300 reais a Manuel Gamallo pola espadana, a escaleira, o tragaluz da tribuna e os remates da fachada. O documento identifícao como «vecino de San Pedro del Puerto».
- A Ponte do Porto, 1795. O Libro de Fábrica de San Pedro del Puerto anota 7.000 reais pola capela maior de bóveda, a mesa do altar e a sacristía. A obra perdeuse co derrubamento en 1953 do templo, de estilo gótico mariño.
Veciño das Barrosas
Outro documento sitúa a Manuel Gamallo nas Barrosas, na Ponte do Porto, en 1800: unha lista de cobro de bulas na que o lugar aparece como o máis poboado da parroquia, con 28 casas. O alcume Gamallo pasou despois a unha coñecida familia de comerciantes e propietarios que baixou das Barrosas ao Campo de San Roque, onde levantou unha casona desde 1920, preto da ponte medieval que dá nome ao pobo. No vecindario de 1829 figura Joseph Blanco, alias O Gamallo, entre os maiores contribuíntes.
Rafael Lema defende que a verdadeira veciñanza de Manuel Gamallo, a Ponte do Porto, debe constar nas referencias á súa obra e tamén a necesidade de divulgar o seu traballo.
foto portada- Hecha con IA
